Verimlilik Bunun Neresinde ?

1 Ekim 2009 tarihi itibariyle ile Türkiye'deki tüm ATM'ler ortak oldu. Gerek gazete haberlerinden gerek BKM'nin sokak panolarına verdiği reklamlardan süreci yakinen takip ettik. Toplam 26 bankanın müşterileri artık çalıştıkları banka ne olursa olsun Türkiye'nin her yerindeki 22,973 ATM'den herhangi birini kullabilecekler. BKM Genel Müdürü Sertaç Özinal uygulama sayesinde 300 milyon dolarlık bir verim elde edileceğini açıkladı. Pekala, iki yıllık bir çalışmanın ardından başlayan uygulama kimi heyecanlandırdı? Kim kazanacak, kim kaybedecek? ATM yönetimi için verimlilik artışı adına yapılabilecek tek şey bu muydu?

Sertaç Özinal'ın Milliyet Gazetesi'ne verdiği röportajda da dile getirdiği gibi banka kartınızla herhangi bir ATM'ye gidip hesap bakiyenizi kontrol edebilecek ya da hesabınızdan para çekebileceksiniz. Ben de konuyla ilgili konuştuğum pek çok kişi gibi röportajı okuduğumda kopartılan gürültünün sebebini pek de anlayamadım. Ben zaten "Altın Nokta"lardan her ikisini de yapabiliyordum; yapmıyordum o başka şey! Diğer bir grup banka da zaten "Ortak Nokta" altında sahadaki ATM'leri ortaklaşa kullanıyordu. Bu iki oluşumdan herhangi birine dahil olmayan ve bir çırpıda söyleyebileceğim herhangi bir banka da yok.

Pekala, bu uygulama pratikte nasıl bir fayda yaratacak? Ben mecbur kalmadıkça kesinlikle başka bir bankanın ATM'sini kullanmıyorum. Hatta, tabii yanlış anımsamıyorsam, son bir yılda bunu hiç yapmadım. Çevremdeki kişiler arasında da başka banka ATM'lerine itibar eden neredeyse kimse yok. Neden parasız alabileceğim bir hizmeti hiç de makul sayılmayacak paralar ödeyerek alayım ki? Bankanın ATM ağı yaygın değilse, ben zaten o bankayı seçmem ki! Hem banka yatırdığım paradan para kazanacak, hem de kendisi veremediği ATM hizmetini sunmak için yararlandığı diğer bankaya hizmeti karşılığı ödemesi gereken komisyonu benden alacak...ve bunun adına da verimlilik artışı denecek.

Bu birleşimin teknik altyapısına baktığımızda da bir yazılımcıyı heyecanlandıracak herhangi bir mühendislik uygulaması yok. "Altın Nokta" bankaları kendi aralarında konuşabiliyorlardı, tıpkı "Ortak Nokta" bankaları gibi. Yani ortada banka yazılımlarının konuşmalarını sağlayan iki farklı iletişim protololü vardı. Görüldüğü kadarıyla iki yıl boyunca teknik anlamda yapılan tek iş iki farklı haberleşme protokolünü teke indirilmesi olmuş.

Bir de bankalar tarafından bakalım. İki ATM ağının birleşmesiyle yüzde kaçlık bir optimizasyon artışı sağlanacak merak ediyorum doğrusu. İki ATM ağı grubu teke düştüğünde rekabet nasıl artacak, o bambaşka bir muamma. Ya bankalar kendi ATM komisyon bedellerini belirlemek yerine birleşip ortak bir fahiş komisyon bedeli talep ederlerse! Üstelik benim paramı bir Altın Nokta bankası yerine başka bir banka ATM'sinden çekmem ekonominin kayıt altına alınmasını nasıl daha fazla artıracak ki?

Sertaç Özinal'ın değindiği konularda mutlaka belli bir oranda tasarruf sağlanacaktır. Ancak bir de projenin fırsat maliyetine bakmak gerek. Sistemin verimliliği ve yatırımın geri dönüş hızını (ROI) hesaplarken projenin hayata geçirilme sürecinin iki yıl olduğunu hesaba katılmalı ve BKM gücünde ve etkinliğinde bir kurumun bu süre boyunca konuyla ilgili başka neler yapabileceği de gözönünde bulundurulmalıdır.

Bana kalırsa, böyle uzun süreli bir yatırım çalışması sonucunda çok daha verimli bir ürün ortaya konabilirdi. En azından bakiye görme ve para çekme dışında bir şeyler yapabiliyor olsaydık en azından. Bankacılar ne düşünüyor bilinmez ama müşteriler açısından ortada sokak panolarına konu olacak hiçbir şey yok aslında. Çünkü uygulamada en son düşünülen unsur müşteri görünüyor açıkça.

Eğer bankaların verimlilik artışı gibi bir kaygısı varsa tek tek sineklerle uğraşmak yerine bataklığı kurutmaya çalışmaları çok daha anlamlı olur. İşe de mesela süreç standartlarını belirlemeye çalışarak başlayabilirler. Maalesef bankalararası operasyonlar için hiçbir süreç standardımız yok neredeyse. Uluslararası platformda zorunlu olan IBAN gibi uygulamaları saymazsak tabii.

Solice Technologies'de çalıştığım süre boyunca Türkiye'deki CiT sektörünün en büyük sorununun standartsızlık olduğunu anlattım banka banka dolaşıp. Şubelerde kullanılan para sayma makinalarının standart yoksunluğu bir diğer örnek. Teknoloji Holding'de çalıştığım dönemde de Ortak POS sistemlerininin standartsızlığı üstüne dil döktüm bol bol. Böyle bir standartsızlık ortamında da "Ortak Nokta" ve "Altın Nokta" için çalışan iki farklı haberleşme protokolünün tek protolole indirgenmesi iki yıl sürer işte.

ATM süreçlerinin daha verimli yönetilmesi üzerine asıl yapılması gereken gerçek bir B2B platform kurmak. Tüm ATM kaynaklarının ortak kullanıldığı bir sistem kurulursa ancak, gerçek bir verimlilik artışı sağlanır.

Dilerseniz bu da bir sonraki yazının konusu olsun.

Bülent Göven - 05.10.2009